|
*Cytaty i rycina
pochodzą z książki Kazimiery Maleczyńskiej "Dzieje
Starego Papieru"
 Wynalezienie
papieru: Ojczyzną papieru są Chiny. Przed
wynalezieniem papieru w Chinach pisano na różnych
materiałach: najdawniejszy chiński materiał piśmienniczy
to deseczki, na których pisano przy pomocy rylca,
również używano jedwabiu, jednak był to materiał
drogi. Za wynalazcę papieru uznano chińskiego ministra
Tsai-Luna, a za datę wynalezienia papieru przyjęto
rok 105 n.e. Papier chiński sporządzony był z włókien
roślinnych. Używano więc do tego celu kory morwowej
i konopi. Rozgnieciony surowiec Chińczycy mieszali
z wodą i wylewali na bambusowe sita. W ten sposób
formowali arkusze papieru. W miarę wzrostu zapotrzebowania
na papier sięgnięto po szeroko dostępne surowce:
słomę ryżową oraz łodygi bambusu.
Droga papieru
z Chin: Chińczycy przez wiele lat utrzymywali
wynalazek papieru w tajemnicy. Jednak znajomość
wyrobu papieru przedostawała się stopniowo na zachód:
do Korei, Japonii i krajów arabskich. "W ciągu
IX i X wieku zaczęto już na szeroką skalę produkować
papier w całym rozległym państwie arabskim."
Z tego okresu pochodziły papiernie w Samarkandzie,
Damaszku, Trypolisie, Bagdadzie. Wraz z Arabami
znajomość wyrobu papieru dotarła najpierw do Maroka
a nieco później do Hiszpanii. Było to około 1100
roku. Z Hiszpanii znajomość papieru przeszła do
Włoch. Tam powstała papiernia w Fabriano w XIII
wieku i ten właśnie młyn po raz pierwszy wprowadził
znak wodny.
Papiernie:
Z biegiem czasu zaprzestano produkcji papieru
sposobem domowym i skoncentrowano ją w odrębnych
zakładach, zwanych papierniami lub młynami papierniczymi
( ze względu na duże podobieństwo do młynów zbożowych
"Ponieważ papiernie korzystały z energii wodnej,
budowano je z reguły nad rzekami górskimi albo większymi
nizinnymi o wystarczająco silnym prądzie. (...)
Papiernia pracowała na tej samej zasadzie co młyn
i stąd powstała nazwa młyn papierniczy."*
 Czerpanie
papieru to technika umożliwiająca produkcję
papieru od samego początku wynalezienia. "Podstawowy
surowiec stanowiły włókna roślinne, które w Europie
uzyskiwano ze szmat lnianych. Rozdrabniano je, mieszając
z wodą, i w ten sposób tworzono z nich tzw. masę
papierniczą, czyli gęstą zawiesinę, z której następnie
formowano arkusz papieru przez ręczne czerpanie
prostokątnym sitem, stąd nazwa - papier czerpany.
To ręczne czerpanie było podstawową zasadą dawnej
techniki produkcji papieru, która różni ją od techniki
dzisiejszej."*
Znak wodny,
czyli filigran: Dawne papiery są dziś interesujące
przede wszystkim dzięki znakom wodnym, które pozwalają
nam określić czas i miejsce powstania papieru. Znak
wodny nie jest widoczny na powierzchni papieru,
natomiast wystarczy spojrzeć na papier uważnie pod
światło, aby zobaczyć ukryty w nim znak. Najdawniejsze
znaki wodne przedstawiały krzyż, kąt, koło, owal
i inne. Filigran to haft naszyty na sicie, który
pozostawia znak wodny w papierze (patrz ilustracja
obok). Najstarszy znany nam filigran z ok.1280 roku,
pochodzący z papierni z Fabriano przedstawiał krzyż
grecki. Potem pojawiały się znaki bardziej skomplikowane,
związane z papiernią np. koło wodne, młot, waga.
Od wieku XVII coraz częściej wstępują filigrany
przedstawiające herby rycerskie lub miejskie.
Konstrukcja sita papierniczego.*
Pierwsze
papiernie w Polsce.
W Polsce pierwsze młyny papiernicze powstawały
w drugiej połowie XV w. na terenie Pomorza Gdańskiego
i w okolicy Krakowa. Pierwsza podkrakowska papiernia
została zbudowana w miejscowości Prądnik Czerwony
(dziś w obrębie miasta Krakowa w dzielnicy Klepacz).
Obok papierni krakowskich, papiernictwo zaczęło
rozwijać się pod Poznaniem, a potem Warszawą. W
XVIII wieku na czoło papierni wysunęła się papiernia
w Jeziornie.
"Z końcem XVIII wieku wynaleziono maszynę papierniczą,
która w ciągu XIX w. wyparła system czerpania ręcznego,
jednak papier czerpany stanowi ciągle, aż po dzień
dzisiejszy przedmiot zainteresowania." *
|
